Thời tiền sử

Phỏng dựng loài Dilophosaurus

bản cắt lớp một con dilophosaurus do mình mô phỏng và phục dựng
Trên một dãy sa mạc rộng lớn, kèm với những con sông chảy qua hình thành nên một lớp phù sa nhất định, nguồn nước này giúp cho những loài dương xỉ cùng những loại cây lá kim cao sừng sững trước sa mạc đầy gió và cát, thấp thoáng những con Sarahsaurus đang với tay đến những cái lá và một đám C. rhodesiensis đang bơi trên sông, giữa những tán lá dương xỉ được che phủ bởi những thân cây cao…. một con theropod với vẻ ngoài kỳ lạ đang rình rập con mồi của nó.
Dilophosaurus wetherilli được đặt để vinh danh John Wetherilli, một ủy viên hội đồng Navajo (Naish, D. 2009). Với chiều dài khoảng 7m và trọng lượng khoảng 400kg, đây được cho là một con vật to lớn nhất vào thời kỳ của nó ở Bắc Mỹ đầu kỷ Jura.
Từ những năm 1940 cho đến nay, đã có rất nhiều những giả định, những phát hiện và những cách tiếp cận mới của nhà khoa học về loài vật tuyệt đẹp này; họ đã đưa ra những khả năng cho thấy đây là một con vật phát huy tốt những đặc điểm bản thân… thay vì chế nó thành một con thằn lằn viền cổ biết phun nọc. Những phát hiện ban đầu cho thấy rằng loài khủng long này thiên về ăn xác hơn là đi săn: đi kèm với những mô tả về phần hộp sọ mõm hẹp là hàm trên có khoảng trống hoặc gấp khúc bên dưới lỗ mũi, với một cặp mào cong dọc trên hộp sọ và phần răng không phù hợp để bắt con mồi do tác động lực quá yếu không thể cắn và hạ con mồi một cách dễ dàng. Tuy nhiên những nhận định này đã được thay đổi khi người ta phát hiện và tính toán về lực cắn kèm với khả năng chạy cùng với tính năng động của khớp xương và cơ cho thấy loài vật này không hoàn toàn ăn xác thối… và hoàn toàn có khả năng bắt con mồi cùng với tốc độ, lực hàm, hơn nữa còn có thể dùng chi trước bám vào con mồi và bật xa như cách mà kangaroo dùng đuôi vậy.
Với những dữ liệu cũng như dữ kiện miêu tả và những bảng tài liệu mới về phần mào của con vật, mình cho ra một phỏng đoán về phần kết cấu bên trong của con vật kèm với toàn bộ mô tả về nội tạng của Dilophosaurus để từ đó có thể nắm bắt sâu hơn về khả năng chạy cũng như săn mồi của con vật này. Với việc sở hữu một cái mào kép khá kỳ lạ, tại thời điểm nó được phát hiện lần đầu tiên những chuyên gia đã cho rằng chiếc mào đó dùng để phô diễn hình dạng và nhận diện giới tính. Tuy nhiên điều này đã được bác bỏ vào năm 2013 khi một nghiên cứu cho thấy rằng không có cơ sở hoặc bằng chứng nào cho việc này (Hone, D.W.E.; Naish, D. 2013). Năm 2020, một cuộc tìm kiếm và nghiên cứu mới chỉ ra rằng chiếc mào này có những lỗ và đường vân dọc theo độ cong. Không chỉ thế, những mảnh vụn hóa thạch của chiếc mào còn để lộ ra những đường vân và lõm sâu xuống đến vùng khoang mũi, điều này thể hiện rằng có khả năng chiếc mào này đóng vai trò cung cấp và trữ một lượng khí nhất định của con vật. Phát hiện này không hoàn toàn là mới lạ: cho đến thời điểm hiện tại chúng ta vẫn dễ dàng bắt gặp những con vật có những phiến sừng trên đầu (như đà điểu đầu mào, hornbill…) nhìn thì chúng có vẻ như là một khối rắn khá to và dày đặc, nhưng thật ra nhìn về phía hộp sọ,chúng được cấu thành bởi những đường vân sụn và những cái lỗ chi chít nhau kéo xuống khoang mũi, khá là giống với phần sọ dilo nhể (hình minh họa dưới). Những cái sừng nén khí này có tác dụng như một túi khí thứ hai, dự phòng khi con vật đưa không khí vào cơ thể, cũng như có thể phát ra một tiếng kêu kỳ lạ. Rất có thể, Dilophosaurus cũng đã sử dụng hai cái mào này như vậy.
Hai cái mào dẹp này vẫn chưa hoàn chỉnh do hư hại trong quá trình hóa thạch: phần phiến sừng bên ngoài đã bị vỡ vụn hoặc tiêu biến và chỉ để lại hai mảnh mào dẹp. Theo phỏng đoán đó, có khả năng Dilophosaurus có một khối phình to ở cái mào của nó và độ phình này vừa đủ để không làm mất tầm nhìn, và mõm bọc bởi một lớp sừng hơn là để lộ răng, lỗ mũi khá to và sâu vào trong, khi con vật hít vào, không khí sẽ luồn qua mào vào rẽ nhánh và lọt xuống phổi. Điều này đồng nghĩa với việc Dilophosaurus gần giống với chim hơn là một con bò sát như những nhận định thời trước.
Với một số loài chim, khả năng bay là một lợi thế. Nhưng để có thể lượn trên bầu trời đòi hỏi việc cấu tạo cũng như nội tạng bên trong của chúng cần phải khác với những con thú khác. Và không loại trừ khả năng này, mình đã phỏng đoán phần bên trong của con Dilophosaurus để xem xét về cách nội tạng vận hành cho phù hợp với hình dáng của nó. Đáng lưu ý nhất là phần túi khí được nằm ngay trên phổi của con vật, túi khí này cũng xuất hiện ở loài chim để giúp chúng hấp thụ một lượng khí khá cao và tạo độ rỗng trong quá trình bay lượn. Với Dilophosaurus, dù không bay được (tất nhiên) nhưng đặc tính săn mồi kèm theo địa hình sa mạc với những con sông chằng chịt đòi hỏi Dilo phải có một tốc độ nhanh hơn và khả năng nhảy cao hơn để không bị vụt mất con mồi khi con mồi nhảy xuống nước trốn mất. Việc vận động tốc độ cao như thế đòi hỏi một lượng oxi và trao đổi chất cực tốt, đó là lý do mà phần túi khí bên trong con vật này xuất hiện: không khí sẽ chạy vào khoang mũi và xuống phổi, túi khí này như một cái rãnh chứa khí từ khổi và phồng lên, giữ không khí lâu hơn. Ngay khi phổi hấp thụ oxi và thải ra khí cacbonic thì ngay lập tức phần khí trữ trong túi này sẽ được đưa vào phổi, và không khí mới sẽ được bơm vào bởi túi khí trên mào. Nói nôm na là cho dù khi hít vào hay thở ra thì Dilo cũng sẽ nhận được không khí giàu oxi hết (với người thì chỉ khi hít vào thôi). Chu trình liên tục này giúp con vật chạy và điều tiết năng lượng một cách tuyệt vời, hãy tưởng tượng xem bạn có tận hai cái túi dự trữ oxi và một cái phổi to xem… kèm theo đó là một bộ xương nhẹ…
Quá trình phỏng dựng này không mất quá nhiều thời gian, và cũng không chắc nó sẽ đúng theo một góc độ nào đó, nhưng nó sẽ giúp cho bạn hiểu thêm về cách một con Dilophosaurus vận hành và giữ được không khí khi vận động là như thế nào, hoặc ít nhất có thể là một gợi ý cho bạn khi vẽ hoặc làm việc liên quan đến ngành cổ sinh sau này.
Nguồn: Anh Khang

Bài viết liên quan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết được đề cử
Close
Back to top button