Biến đổi khí hậu và bảo tồn

Con cháu chúng ta có thể sẽ không còn thấy những loài động vật này

Cá thể đực cuối cùng thuộc phân loài tê giác trắng phương Bắc (tên Sudan) đã ra đi vĩnh viễn ở tuổi 45 tại Kenya, sau nhiều tháng chống chọi với bệnh tại, Sudan được trợ tử tại trung tâm bảo tồn Ol Pejeta.

Hai cá thể cái cuối cùng của phân loài này đều là hậu duệ của Sudan: Najin, cô con gái 27 tuổi cùng cháu gái Fatu, 17 tuổi. Chúng hiện đang sống trong cùng một khu vực, có lực lượng bảo vệ nghiêm ngặt.

Ước tính tuổi thọ của Sudan lúc mất nếu đổi sang tuổi con người thì tương đương 90 năm. Hi vọng cuối cùng cho loài tê giác này nằm ở phương pháp thụ tinh nhân tạo, ghép trứng của hai cái thể cái còn lại với tinh trùng từ một cá thể đực khác (đã chết).

Đây thực sự là một sự kiện đáng buồn vì số lượng tê giác vẫn đang giảm. Chiếc sừng kiêu hãnh của chúng, đáng buồn thay, bị đồn đại có khả năng chữa ung thư, bách bệnh; dẫn đến nạn săn trộm vô tội vạ. Khoa học đã chứng minh, cấu tạo sừng tê giác tương tự móng tay người, không hề sở hữu công năng thần thánh nào cả.

Thị trường tiêu thụ sừng tê giác lớn nhất tại thời điểm này là Việt Nam, nhiều “thượng đế” giàu có ở đất nước này mua sừng tê chủ yếu để thể hiện địa vị là chính, số còn lại vẫn tin vào tác dụng chữa bệnh – theo một khảo sát do tổ chức bảo vệ hoang dã TRAFFIC thực hiện vào năm 2013.

Số lượng tê giác hiện tại còn bao nhiêu?

Tính đến lúc này, có 5 loài tê giác vẫn “gặm cỏ” trên Trái Đất (tê giác trắng Châu Phi, tê giác đen Châu Phi, tê giác Ấn Độ, tê giác Javan và tê giác Sumatran), cùng các phân loài nằm trong số này. Theo tổ chức International Rhino Foundation, số liệu khả quan mới nhất theo ước tính là 29,000 con tê giác vẫn còn tồn tại trong môi trường hoang dã.

Tê giác trắng Châu Phi gồm hai phân loài: tê giác trắng phương Bắc và tê giác trắng phương Nam. Thật ra, người họ hàng của Sudan, tê giác trắng phương Nam chính là phân loài có số lượng đông nhất trên thế giới, chiếm 2/3 tổng số tê giác hiện nay, nhờ vào nỗ lực bảo tồn nghiêm ngặt. Trong thập niên 90, nạn săn trộm đẩy số lượng phân loài này chỉ còn khoảng 50 cá thể trong tự nhiên, nhưng con số này đã tăng đến khoảng 20,000 theo số liệu gần nhất.

IUCN (Liên minh bảo tồn thiên nhiên quốc tế) đánh giá tê giác trắng ở mức Sắp bị đe dọa (near threatened). Tê giác đen có 3 phân loài còn sót lại, rải rác khắp Châu Phi, bên cạnh đó thì phân loài tê giác Tây Châu Phi đã tuyệt chủng.

Tổng số tê giác đen hiện tại ở khoảng 5,055 – đã từng ở mức 2,410 trong năm 1995. IUCN cho biết số lượng của chúng vẫn thấp hơn 90% so với ba thế hệ trước, và đưa loài này vào mục Cực kì nguy nguy cấp (Critically Endangered).

Tình cảnh tê giác Châu Á “lúc vui lúc buồn” xuyên suốt thế kỷ 20 đến 21 – số lượng từng giảm nặng nề vì săn trộm, nhưng giờ đây đang tăng lên về quy mô và mức độ khác nhau.

Tuy nhiên, con số này vẫn còn rất ảm đạm. Số lượng tê giác một sừng ở Ấn Độ và Nepal là khoảng 3,345, trong khi đó, ở Indonesia, số lượng tê giác Sumatran  chỉ xấp xỉ 100 cá thể và chỉ còn sót lại 58 cá thể thuộc phân loài tê giác Java.

Cá thể tê giác cuối cùng tại Việt Nam (tê giác Java) đã chết do bị săn trộm vào năm 2010.

Báo Amur

Loài mèo lớn quý hiếm và tuyệt vời này dễ dàng lọt vào mục Cực kì nguy cấp bởi chỉ còn khoảng 70 cá thể ngoài tự nhiên.

Khu vực sống của chúng trải dài từ vùng Viễn Đông Nga đến các khu vực gần kề của Trung Quốc, chúng là loài săn mồi độc lập, tuổi thọ trung bình 15 năm (20 nếu bị nuôi nhốt), đạt tốc độ 37 dặm/giờ, và nhảy cao tới hơn 3 năm.

Số lượng mỏng manh của loài này giảm xuống – vì bị săn trộm và mất môi trường sống khi người ta mở rộng, xây dựng khu vực dân cư.

Khoảng 200 cá thể báo Amur hiện nay đang ở trong môi trường nuôi nhốt, theo tổ chức Alta Amur leopard & Tiger Alliance. Hầu hết chúng có mặt tại các sở thú ở Châu Âu, Bắc Mỹ và một số nước khác thuộc Xô Viết cũ.

Vào 08/2016, hai báo Amur được sinh ra tại sở thú Leicestershire’s Twycross thuộc nước Anh. Báo cha mẹ, Davidoff và Kristen cũng đã sinh hai báo con trong năm 2014, khiến chúng trở thành “báu vật” của chương trình sinh sản toàn cầu.

Saola

Còn được biết đến với cái tên “kỳ lân Châu Á”, saola là một trong những loài động vật quý hiếm nhất thế giới. Các nhà khoa học lần đầu phát hiện chúng tại những vùng núi thuộc biên giới Việt Nam và Lào vào năm 1992. Đây là sự kiện chấn động trong lĩnh vực nghiên cứu bởi vì trong 100 năm qua, các nhà khoa học chỉ phát hiện ra 5 loài thú mới.

Dù hình dáng trông như linh dương Bắc Phi, saola lại thuộc phân họ Bovinae (Trâu Bò – động vật guốc chẵn). Không ai biết số lượng loài này trong tự nhiên còn lại bao nhiêu. Chúng có thể đang bị đe dọa bởi tình trạng tàn phá môi trường, săn bắn, mắc bẫy thú.

Lần ghi nhận gần nhất là vào 07/09/2013, khi camera bẫy của WWF (World Wild Fund) và Chi cục Kiểm lâm Quảng Nam chụp lại hình ảnh một cá thể saola đang di chuyển dọc suối tại một thung lũng nhỏ nằm sâu trong dãy Trường Sơn.

Đười ươi Tapanuli

Tình cảnh của các loài khỉ lớn cũng không khác gì loài mèo lớn. 5 loài đang đối mặt hiểm họa tuyệt chủng bao gồm: khỉ đột (gorilla) phương Đông và phương Tây; đười ươi Bornean, Sumatran và Tapanuli.

Đáng ngạc nhiên hơn, loài đười ươi Tapanuli chỉ  mới chính thức được ghi nhận vào tháng 11 năm 2017 – loài khỉ lớn đầu tiên được phát hiện trong thế kỷ 21. Sinh sống trong cánh rừng Batang Toru ở phía Bắc Sumatra, loài này ngay lập tức lọt vào danh sách cực kì nguy cấp, với ít hơn 800 cá thể còn sống.

Phía bên kia đại dương, tại những cánh rừng thuộc phía Nam bên dưới sa mạc Sahara, số lượng loài khỉ đột phương Đông – loài linh trưởng lớn nhất thế giới – đã giảm 70% trong vòng 20 năm. Chúng được liệt vào sách đỏ vào tháng 9, 2017.

Tê tê (con trúc)

Loài động vật có vảy lớn và cứng này, hỡi ôi, là thú có vú bị buôn lậu nhiều nhất trên thế giới. Thị trường chợ đen Châu Á săn lùng chúng vì thịt và vảy. Tại Việt Nam, cụ thể ở các thành phố lớn như Hồ Chí Minh và Hà Nội, nhiều đường dây cung cấp tê tê cho nhà hàng quán ăn lớn đã bị triệt phá.

Tê tê mang vẻ ngoài thú vị với lớp “áo giáp” kiên cố trên người, chúng đã tồn tại khoảng 80 triệu năm (trước cả tổ tiên loài người). Một cá thể tê tê trưởng thành có thể tiêu thụ 200,000 con kiến và mối trong một ngày.

Tất cả 8 loài tê tê đều nằm trong sách đỏ IUCN, hai trong số đó nằm ở mục Cực kì nguy cấp: tê tê Java (Manis javanica) và tê tê vàng (Manis pentadactyla).

Cá heo vaquita

Số lượng cá heo vaquita – biệt danh: gấu trúc của đại dương – đã suy giảm nghiêm trọng đến 90% kể từ năm 2011, kết quả của nạn đánh bắt trái phép và lưới ma (lưới đánh cá hư, cũ bị ném xuống biển, tạo thành bẫy dẫn đến cái chết cho nhiều sinh vật biển).

Ước tính chỉ còn khoảng 12 cá thể còn tồn tại trong tự nhiên, tất cả đều sống tại vịnh California ở Mexico.

Tháng 10 năm 2017, trong một nỗ lực cuối cùng (nhưng đã thất bại), các nhà khoa học sử dụng cá heo được huấn luyện quân sự nhằm vây bắt, di chuyển và giữ tạm thời cá heo vaquita tại một khu vực bảo tồn biển, trong khi họ đảm bảo khu vực sống tự nhiên của chúng an toàn.

Đáng buồn thay, một cá thể cái đã chết vì stress trong quá trình bắt giữ. Dự án trị giá 3 triệu bảng Anh này đã ngay lập tức dừng lại.

Hoạt động đánh bắt cá Totoaba tại Mexico đã khiến nhiều cá heo vaquita chết vì vô tình lọt lưới của ngư dân. Tổng thống Mexico, Enrique Peña Nieto đã chuyển từ lệnh cấm tạm thời sang cấm vĩnh viễn hình thức đánh cá bằng lưới rê (grillnet).

Tháng 2 vừa qua, một chương trình nuôi cá Totoaba được triển khai để hạn chế thị trường tiêu thụ chợ đen, với hy vọng giảm bớt tình trạng đánh bắt cá ngoài tự nhiên.

Bài viết liên quan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bài viết được đề cử
Close
Back to top button